لاينحل است و واقعاً هم خيلى عجيب است . مسئلهء غرايز به قول خود اينها يك تكامل هدايت شده را نشان مىدهد ، يعنى نشان مىدهد كه حيوان به سوى مقصد خودش دارد هدايت مىشود . اين مسئله اصلًا با قوانين طبيعى يعنى با همين قوانين فيزيك و امثال آن به هيچ شكل قابل توجيه نيست . اينها ساده گيرى مىكنند كه طرف بدون هيچ دليلى بگويد مسئله ساده است ، چيزى نيست ، خيلى مهم نيست . در صورتى كه اگر انسان اين شگفتيهاى عالم حيوانات را در كتابهاى مربوط بخواند ، مىبيند كه بى خود مىگويند و به هيچ شكل قابل توجيه نيست . غريزه چيست ؟ - در اين بحث غريزه اگر ممكن است يك مقدار بيشتر توضيح بفرماييد . استاد : در اصول فلسفه ، جلد دوم ، اوايل مقالهء ششم ما يك مقدارى بحث كرده‌ايم و نظريات مختلف راجع به غريزه را در آنجا ذكر كرده‌ايم . غريزه خودش يك كلمهء خيلى قديمى است . قدما بيشتر به طبيعت جاندار « غريزه » مىگفتند . مثلًا قائل به دو نوع حرارت بودند : يكى حرارتى كه در غير جاندار هست مثل حرارت آتش و آفتاب ، و يك نوع حرارتى كه از خود حيات - به عقيدهء آنها - برمىخاست و به آن حرارت غريزى مىگفتند ، مثل حرارتى كه در بدن انسان هست . مىگفتند معلوم است كه آتشى در اينجا وجود ندارد و آن مبادئ حرارت كه به عقيدهء آنها در بىجانها هست در اينجا وجود ندارد بلكه يك حرارتى است كه از خود حيات برمىخيزد . غرض اين است كه طبيعت جاندار را « غريزه » مىگفتند . در ميان اعمال جاندارها اعمالى هست كه با آنچه كه ما آن را علم و آگاهى و تفكر مىناميم قابل توجيه نيست . علم و آگاهى و تفكر انسان ريشه‌اى در بيرون از وجود انسان دارد ، يعنى انسان از بيرون آن را اكتساب مىكند ، مثل درسى كه انسان سر كلاس ياد مىگيرد يا پندى كه از پدر مىشنود يا راهنمايىاى كه كس ديگرى به او مىكند . در حيوانات ، مخصوصاً در حيوانات پايين مثل حشرات ، كارهايى ديده مىشود كه عملًا از روى كمال آگاهى صورت مىگيرد ، يعنى امكان اينكه اين كار انتخاب نشده باشد و تصادفى باشد وجود ندارد ؛ اينقدر رابطه مشخص است . ولى از طرف ديگر با علم و فكر هم به آن شكل كه در انسان است ( يعنى با اكتساب ) قابل توجيه نيست كه بگوييم حيوان اينها را ياد گرفته ، از يك جايى به او ياد داده‌اند آن طورى كه به انسان ياد داده مىشود ؛ كسب كرده : ديده ، مطالعه كرده ، تجربه كرده ، در كتاب خوانده ، از يك حيوان ديگرى مثل خودش ياد گرفته است . با اين حرفها هم قابل توجيه نيست . بنابراين اجمالًا معلوم است كه به قول